Элизабет Нгутику Африк тивд оршдог Кени улсаас ирсэн. VSO oлон улсын сайн дурын байгууллагын ажилтан. Тэрбээр жил хагасын өмнө Монголд ирсэн бөгөөд өнгөрсөн баасан гаригт нутаг буцсан юм. Элизатай явахынх нь өмнөхөн уулзаж ярилцсанаа танд хүргэж байна.
 
   - Та Монголд ямар чиг­лэлээр ажиллаж байв?
 
 - Би 2006 оны найм­дугаар сард энд ирсэн. VSO oлон улсын сайн дурын байгууллагын Боловс­ролын хөтөлбөр дээр ажиллалаа. Хөгж­лийн бэрхшээлтэй тахир дутуу, эмзэг бүлгийн хүүхдүүдэд туслах, тэдэнд хэрхэн сургалт явуу­лах талаар багш нарт лекц семинар уншина. Мөн бидэнтэй хамтран ажилладаг түнш байгууллагуудад тусалж, сургалт явуулах үүрэгтэй байлаа.
 
 - Энд ирэхээсээ өмнө та юу хийж байсан бэ?
 
 - Кенид хүүхдийн хөгжлийн байгууллагад ажиллаж байсан. Бас л эмзэг бүлгийн хүүхдүүд, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүх­дүүдийг сургах багш нарыг бэлтгэж бай­сан. Эмзэг бүлгийн хүүх­дүүдэд ямар боловсрол шаардлагатай талаар багш нарыг сурган мэргэ­шүүлж байсан. Мөн өнчин хүүхдүүдэд тусална. Кенид өнчин хүүхэд олон л доо. Би энд ирэхээсээ жилийн өмнө Нидерландад мастер хамгаалсан.
 
 - Олон улсын сайн дурын байгууллагын шугамаар Монголд ажил­лаж байгаа хү­мүүс ихэвчлэн өндөр хөг­жил­тэй орноос ир­сэн байдаг. Кени манайхтай ижил жижиг буурай орон. Яагаад энд ирэх болсон бэ?
 
 - Монголд тулгараад байгаа олон асуудал Кенид ч гэсэн тохиолд­дог. Би өмнө нь нэг жил Кенид ажиллаж байсан. Тэгээд бусад оронд ажиллаж өөрийн­хөө туршлагаас хуваал­цахыг хүссэн юм. Би Нидерландад оюутан байхдаа орон орны олон л хүнтэй уулзаж байсан. Хөгжиж буй орны хүмүүс бие биенээ илүү сайн ойлголцдог юм болов уу гэж бодсон.
 
 - Өөрийн орныхоо тухай ярихгүй юу. Олим­пийн аварга, алдартай гүйлтийн тамирчидтай гэж мэдэх юм байна?
 
 - Кени маш үзэсгэ­лэнтэй орон. 36 сая хүн амтай. Олон янзын соёл нэвтэрсэн орон. Жуулчдын анхаарлыг их татдаг. Зэрлэг ан амьтан ихтэй. Алдартай тамирчидтай гэж үнэн шүү. Кенигийн бүх хүн гүйдэггүй ч хүүхдүүд нь багаасаа л гүйж эхэлдэг. Эдийн засгийн хувьд Африкийн орнуу­даас нэлээд гай­гүйд нь тооцогддог. Сургалтын тогтолцоо нь Монголынхтой ижилхэн. Үндэсний хэл нь суахили. Албан ёсны хоёрдогч хэл нь англи хэл. Миний амьдардаг газар суахили хэлээр ярьдаг. Би түрүүн хэлсэн, тэнд олон төрлийн соёл байдаг. Тийм учраас хүн болгон багаар бодоход гурван хэлээр ярьдаг.
 
 - Танай оронтой харьцуулахад Монгол ямар санагддаг вэ?
 
 - Мэдээж хоёулаа хөгжиж буй орон. Ялгаа­тай зүйл зөндөө байлгүй яахав. Хамгийн наад зах нь Кенид цэвэр усны проблем асар их. Монголд тийм биш. Халуун орон учраас манайд паар халаах шаардлага байдаггүй. Манай нийслэл Ниароби маш өндөр өндөр барилгуудтай, хүн ам их төвлөрсөн, тээврийн хэрэгсэл ихтэй. Кенигийн ард олон боломжийн өндөр цалинтай. Багаар бодоход дунджаар 500 ам.доллар сарын хөлсөнд авдаг. Эдийн засгийн гол хөшүүрэг нь аялал жуулчлал. Цай, кофе, буудай их тариалдаг. Халуун орон учраас газар тариа­лан их хөгжсөн. Өөр нэг ялгаатай зүйл нь нийгмийн халамж, тэтгэврийн асуудал. Монголд өндөр настнууд маш өндөр тэтгэвэр авдаг. Бас залуус, шинэ төрж байгаа нярай, мөн хүүхдүүдэд сар болгон тэтгэлэг өгдөг. Кенид тийм биш.
 
 - Та Монголд хоёр ч өвлийг өнгөрөөлөө. Даарсан уу?
 
 - Тийм ээ, маш хүйтэн байсан. Нидерландад би өмнө нь байсан. Тэнд ч бас сэрүүхэн газар шүү дээ. Гэтэл Нидерландаас ч хүйтэн байна. Зөндөө олон хувцас давхарлаж өмсөх хэрэгтэй болдог. Гэхдээ дажгүй ээ, дассан.
 
 - Монголд амьдрахад хэцүү асуудал юу байв?
 
 - Сайн хэлж мэдэхгүй байна. Монгол хэл сурах гэж их хичээсэн. Үг цээжилж гадуур хүмүүс­тэй бага сага ярьдаг ч гэсэн монгол хэл сурахад хэцүү юм билээ. Гадуур бас гудамжаар алхаж явахад хүмүүс намайг хараад “Хөөх, хар арьстан байна, хар хүүхэн явж байна” гэдэг. Монголд хар арьстан ховор байдаг болохоор тэр байх л даа. Гэхдээ монголчууд их сайхан сэтгэлтэй, хэчнээн шоолж инээж байгаа ч гэсэн цайлган хүмүүс шүү дээ.
 
 - Боловсролын хөтөл­бөр дээр ажил­лаж байсан гэлээ. Монголын боловс­ролын тогтолцоо гадны хүний нүдээр харахад ямар санагдсан бэ?
 
 - Би Монголын боловсролын системийг муу гэж хэлэхгүй ээ. Өөрийн гэсэн онцлогтой. VSO-гийн боловсролын хөтөлбөр бол боловс­ролын чанарыг сайж­руулах, ядуу эмзэг бүлгийн хүүхдүүдэд боловсрол олгох, тэднийг боловсролд тэгш хамруулан сур­гах, нийгэмд тустай хүн болгох талаас нь анхаардаг. Мөн хөгж­лийн бэрхшээлтэй болон эмзэг бүлгийн хүүх­дүүдтэй хэрхэн ажиллах талаар багш нарт идэвхтэй сургалт явуулдаг, тийм чиглэлээр гол­лон ажилладаг хөтөл­бөр. Харин нэг зүйл хэлэхэд Монголд үйл ажиллагаа явуулж байгаа гадна, дотны маш олон боловсролын байгуул­лага байдаг ч ерөөсөө ч нэгдэж ажилла­даггүй. Тус тусдаа үйл ажиллагаа явуулдаг болохоор үр дүн маш бага гардаг. Тиймээс бид боловсролын чанарыг сайжруулахаар өөрсдийн ажлын талаар санал солилцож, туршлага хуваал­цахаар сүлжээ үүсгэн ажиллаж байгаа. Дээд шатны байгууллага болон төрийн байгуул­лагуудыг энэ сүлжээндээ оруулахаар зорьж байна.
 
 - Өөр дутагдалтай зүйл юу байна?
 
 - Миний ажигласнаар Монгол багш нар ихэвч­лэн Орост боловсрол эзэмшсэн байдаг. Хууч­ны арга барилтай, өнөөгийн нөхцөлд яаж ажиллахаа мэддэггүй, тэдэнд сургалтын тодор­хой төлөвлөгөө хөтөл­­бөр байдаггүй. VSO-гийн Боловсролын хөтөл­бөр ADRA олон улсын байгууллагатай хамтраад сургалтын хөтөл­­бөр гаргаж байгаа. Хоёр сарын дараа бэлэн болгоод Монголын сургуулиудаар хэрэгжүүлж эхэлнэ. Энэ бүхэн ажил хэрэг болвол Монголын боловсролд хувь нэмрээ оруулах гэсэн зорилго минь биелнэ. Би их баяртай байгаа.
 
 - Та шууд нутагтаа очих уу?
 
 - Тийм ээ. Кенидээ очно. Тэнд миний нөхөр, хүү хоёр хүлээж байгаа. Хүүгээ энд авчрая гэж бодсон боловч хэтэрхий хүйтнээс нь айгаад боль­сон. Гэхдээ би таван сар тутам нөхөр, хүүхэд хоёр дээрээ очдог байсан.
 
 - Кени бүсгүйчүүд тан шиг ийм гоё зүүлт чимэгтэй байдаг уу?
 
 - Тийм ээ. Ер нь ихэнх эмэгтэйчүүд зүүлт зүү­дэг. Гэхдээ нийгмийн гаралаас ч юм уу, амьд­ралынхаа байдлаас хамаараад илүү олон, хямд эсвэл үнэтэй зүүлт чимэг­лэл зүүдэг.
 
 - Сүүлчийн асуултыг танд үлдээе?
 
 - Өнгөрсөн жил хага­сын хугацаанд надад маш сайхан хандаж байсан монголчуудын зочломт­гой байдал, найрсаг занд их талархаж байна. Монголын буузыг л их санах байх даа. Монголд хар арьстай өөр олон сайн дурынхан ирэх байх. Ер нь Монголын гудамжаар алхаад ява­хад их тайван, аюул багатай санагддаг. Мон­гол сайхан орон.